Gazneli Mahmud
998-1030 yılları arasında Gazne Devleti’nin hükümdarı olmuştur. Gazneli Mahmud, İslamiyet’i yaymak için Hindistan’a 17 büyük sefer düzenlemiştir.
Gazneli Mahmud, 2 Kasım 971 tarihinde Afganistan, Buhara’da doğmuştur. Tam adı Yemin el-Devlet Abdülkasım Mahmud ibn Sebük Tigin’dir. Babası Samanîler Devleti’nin bir Gazne valisi Sebük Tegin, annesi ise İran ile Afganistan arasında bir bölge olan Zabulistan kökenli asil bir ailenin kızıydı.
Gazneli Mahmud, Zamanın ünlü âlimlerinden aldığı derslerle iyi bir öğrenim gördü.
Gençlik yıllarından itibaren devlet idaresinde görev olan Gazneli Mahmud, Babasıyla birlikte, Hindulara karşı düzenlenen Lamagan Savaşına (986/987) katılıp büyük yararlıklar gösterdi. Ebu Ali Simcur’un 992 yılında Samanîler Devleti’nin topraklarına saldırması üzerine babasıyla birlikte Samanî hükümdarına yardım etti. Samanî hükümdarı Nuh bu başarısından ötürü Gazneli Mahmud’a Seyfettin sanını verip kendisini Horasan Valiliğine getirdi.
Gazneliler Devleti’nin hükümdarı babası Sebük Tegin 997 yılında öldü. Sebük Tegin; ölmeden önce küçük oğlu İsmail’in tahta geçmesini vasiyet etmesinden dolayı İsmail, babasının ölüm haberini aldıktan sonra Belh’e gelerek hükümdarlığını ilan etti. Nişabur’da bulunan Gazneli Mahmut ise kudret ve tecrübe bakımından İsmail’den üstündü. Mahmut, İsmail’e kendisinin yaşça büyük olduğunu ve tahta geçmesi gerektiğini, İsmail’e de Belh ve Horasan eyaletlerinin yönetimini bırakmayı teklif ettiyse de, İsmail bunu kabul etmedi. Gazneli Mahmud, amcası Buğracık ve kardeşi Nasr ile birleşerek Gazneye yürüdü. İki kardeş arasında Mart 998 tarihinde yapılan savaşı Mahmud’un ordusu kazandı ve tahta Mahmut geçti.
Gazneli Mahmud tahta geçtiği 998 yılından 1030 yılına kadar 32 yıl hüküm sürmüştür. Bu süre içerisinde göstermiş olduğu azim ve faaliyetlerle, Orta Asya’nın büyük ve güçlü bir devletine hakim olmuştur.
Gazneli Mahmud, 999 yılında Karahanlıların, Samanî Devleti’ni yıkması üzerine bağımsızlığını ilan etmiştir. Horasana kardeşi Nasrı vali atadı. Horasan, Herat, Büst ve Kabil bölgesinde tam bir egemenlik kuran Gazneli Mahmud, 1000 yılında dönemin ünlü hukukçularından Ebu Hamit el-İsferainiyi Bağdata gönderip durumu Abbasi Halifesi Ahmed “el-Kâdir bi’l-Lâh’a bildirdi. Halife, Mahmud’un elçisini sevinçle karşıladı ve kendisine hilat, taç ve bayrak gönderdi.
Bu olaydan sonra Samanoğulları topraklarının mirasçısı olduğunu ileri sürerek Karahanlılar üzerine sefere çıktı. Çok çekişmeli geçen çarpışmalar sonucunda Karahanlılar yenilgiye uğratıldı. İki devlet arasında yapılan anlaşmalardan sonra oğlu I. Mesut ile beraber, Karahanlı Kağanı’nın birer kızıyla evlenerek, baba-oğul Karahanlılara damat olmuşlardır.
Gazneli Mahmud, 998-1030 yılları arasında Gazne Devleti’nin hükümdarı olmuştur. Gazneli Mahmud, İslamiyet’i yaymak için 1001-1027 yılları arasında Hindistan’a 17 büyük sefer düzenlemiştir. Ömrünün kırk beş senesini savaş meydanlarında mücadeleyle geçiren Gazneli Mahmud, Türk-İslam dünyasının yetiştirdiği en büyük hükümdarlardan biri olarak tarih sahnesinde yerini aldı.
Gaznelilerin ilk bağımsız hükümdarı olan Gazneli Mahmud, önce Seferîler sonra da Karahanlılarla olan ilişkilerini yoluna koyup kuzey yönünü güven altına aldıktan sonra 1000 yılında 1. Hint seferine çıktı. Peşaver’e karşı düzenlenen bu seferle Hindûşâhîlerin başındaki Caypal’ı tutsak alıp pek çok değerli ganimet elde etti (1001
İlk seferini 1000 yılında Sistan’da hüküm süren Seferîler üzerine düzenlemiştir. Art arda yaptığı akınlarla hazırlıksız olan Emir Halef ibn Ahmed’i yenilgiye uğratmış ve bölgeyi kolayca ele geçirmiştir. Güçlü Gazne ordusu karşısında hiçbir başarı elde edemeyen Halef, tazminat ödemek ve adına hutbe okutarak sikke bastırmak suretiyle Mahmut’un hakimiyetini tanımıştır.
İslam kaynaklarına göre sultan sanını kullanan ilk hükümdar Gazneli Mahmud’tur.
Son yılları Irak-ı Acem ve Horasan’da geçen Sultan Gazneli Mahmud 1029 yılında Rey’e girip Büveyhilerin hâzinesini ele geçirdi. Batınileri dağıttı. Irak-ı Acem’de işlerini yoluna koyduktan sonra oğlu Mesut’u buraya vali atadı ve Nişabur’a döndü.
Düzenlediği seferlerde İslamiyetin Hindistan’da yayılmasına çalışıp elde ettiği zengin ganimetlerle de ülkesini bayındır duruma getiren, Gazne, Belh ve Nişabur gibi kentlerin seçkin mimarlık eserleriyle süslenmesini sağlayan Gazneli Mahmud, Escedi, Gadaii, Ferruhi, Firdevsi, El Biruni, Unsuri gibi şairlere çeşitli açılardan destek olarak Farsçanın ve klasik İran edebiyatının doğuşuna katkıda bulundu.
Gazneli Mahmud, hayatının büyük bir kısmını savaş meydanlarında geçirmiş, özellikle Hindistan’a yaptığı seferler onu çok yormuş ve hastalanmasına sebep olmuştu. Doktorların önerilerine rağmen hiç dinlenmiyor ve bir hükümdarın yapması gereken vazifeleri yerine getiriyordu. Genellikle tarihçiler, Gazneli Mahmut’un verem hastalığından öldüğünü kabul ederler
1029-1030 kışını Belh’te geçiren Gazneli Mahmud, bu şehrin havasından dolayı Gazne’ye döndü. Burada da sağlığına kavuşamayan Gazneli Mahmud, 30 Nisan 1030 tarihinde Gazni, Afganistan’da 59 yaşında ölmüştür.
Sultan Mahmud zamanında en parlak dönemini yaşayan Gazneliler, Büyük Selçuklu Devleti ile yaptıkları Dandanakan Muharebesi’nden (24 Mayıs 1040) sonra zayıflayarak yıkılış sürecine girmişlerdir. Gaznelilere, Afgan yerlilerinden olan Gurlular 1187 yılında son vermiştir.
Doğum tarihi : 02.Kasım.0971
Ölüm tarihi : 30.Nisan.1030
Gazneli Mahmud kaç yaşında öldü : 59
Burcu : Akrep
Meslek : Devlet Başkanı
Gazneli Mahmud doğum yeri : Buhara, Afganistan
Ölüm yeri : Gazni, Afganistan
