Roma ordusu antik dünyanın en korkutucu ve etkili askeri gücüydü. Zirvedeyken yaklaşık yarım milyon askerle, geniş bir imparatorluk üzerinde kontrol sağlamış ve Britanya’dan Orta Doğu’ya kadar antik dünyanın büyük bir bölümünü fethetmiştir.
Son derece gelişmiş ve titizlikle yapılandırılmış bir makine olan Roma ordusu lejyonlara (birkaç bin kişiden oluşan) ve centurionlara (80 kişiden oluşan) bölünmüştü.
Yerdeki Romalı askerler için hayat zordu ve beklentiler yüksekti: günlük yürüyüşler yaklaşık 30 mil kat edebiliyordu, hatalar şiddetle cezalandırılıyordu ve Roma ordusunun başarısına rağmen ölüm veya yaralanma riski her zaman mevcuttu.
İşte Roma ordusundaki yaşam hakkında 10 gerçek.
1. Roma ordusu lejyonerler ve yardımcılar olarak ikiye ayrılırdı
Romalı askerlerin iki ana sınıfı vardı. Birincisi, Roma vatandaşı olan ve son derece saygın askerler olan lejyonerlerdi. İkinci sınıfın üyeleri ise Roma İmparatorluğu’nun sınırlarından ve ötesinden toplanan yardımcı askerlerdi. Bunlara daha az ödeme yapılırdı ve askeri ilerlemeler ve savaşlar sırasında ön saflarda durmak gibi daha riskli roller üstlenmeleri beklenirdi.
2. Roma ordusunda yarım milyon asker vardı
Roma ordusunun zirvede olduğu dönemde yaklaşık yarım milyon askerden oluştuğu düşünülmektedir. Bu devasa sayı, lejyon adı verilen ve kabaca 4.000-6.000 askerden oluşan daha küçük birimlerden oluşuyordu.
Bu lejyonlar daha sonra yüzyıl olarak bilinen ve muhtemelen her biri yaklaşık 80 kişiden oluşan daha küçük birimlerden oluşuyordu. Yüzyıllardır bir yüzbaşı tarafından yönetiliyordu.
3. Askerler bazen yüzbaşılarına karşı ayaklanırdı
Centurionlar tipik olarak şiddetle yönetirlerdi: kısa bir sopa ya da asma çubuğu taşırlar ve bunu asi askerleri dövmek için kullanırlardı. MS 14 yılında Lucilius olarak bilinen bir yüzbaşı, adamları tarafından “bana bir tane daha getir” anlamına gelen Cedo Alternam olarak anılıyordu. Bu, kendisine yeni bir sopa verilmesini talep etmeden önce sopasını bir askerin sırtında kırma uygulamasına atıfta bulunuyordu.
Ama isyanlar duyulmamış şeyler değildi. Acımasız disiplin memurlarının elinde kırılma noktasına ulaşan askerler zaman zaman üstlerine karşı isyan ediyorlardı. MS 14 yılında Ren Nehri’ndeki lejyonlar arasında, askerler yüzbaşılarına saldırıp asma sopalarını onlara doğrulttuklarında bu olay yaşanmıştı.
4. Romalı askerlere rütbelerine ve sınıflarına göre ödeme yapılırdı
Denarii’yi (eski bir Roma sikkesi) modern para birimine dönüştürmek zor olsa da, Roma ordusundaki ücret hiyerarşisini yansıtmak yararlı olacaktır.
2. yüzyılda, yeni lejyonerler tipik olarak 3 altın ya da 75 denarii olan viaticum alırlardı. Ücret daha sonra rütbeye göre değişiyordu.
2. yüzyıldan kalma bir Roma papirüsü, yardımcı piyadelerin yılda yaklaşık 100 denarii, lejyoner eşdeğerlerinin ise yaklaşık 300 denarii aldığını göstermektedir. Hiyerarşide yükseldikçe, yüzbaşılar en az 1.000 denarii, primus pilus (kıdemli yüzbaşı) ise yılda 15.000 denarii alıyordu.
5. Lejyonerler demir kaplamalı zırh giyerlerdi
Romalı lejyonerler tipik olarak göğüs ve omuzları kaplayan demir plakalardan oluşan bir loria giyerlerdi. Miğferler başı, boynu ve yanakları korurdu.
Silahlar lejyonerin görevine göre değişirdi, ancak piyadeler tipik olarak ahşap, dikdörtgen bir kalkan ve bir pilum (cirit), bir hançer ve bir kılıç taşırdı.
Yardımcı askerlerin ise oval şekilli kalkanları vardı ve demir kaplamalı zırh yerine zincir zırhlı tunikler giyerlerdi.
6. Eğitim titizdi ve 4 ay sürdü
Yeni askerler sefere gönderilmeden önce yaklaşık 4 aylık sıkı bir eğitime tabi tutulurlardı. Bu eğitim programı yürüyüşle başlar, idman, silah eğitimi ve düzen talimleri gibi stratejik alıştırmalarla devam ederdi.
Eğitim tamamlandığında, askerler tam zırh içinde günde 20 mil yürüyebilecek hale gelirdi. Bazı yeni askerler gurur göstergesi olarak görülen Romalı isimleri alırdı.
7. Roma ordusu askeri seferlerin yanı sıra sivil meselelerle de ilgilenirdi
Roma ordusu antik dünyanın büyük bir bölümünü fetheden korkunç bir güç olsa da, aynı zamanda idari bir rol de üstlenmiştir.
Roma devletinin toprakları üzerindeki gücünü kullanmasının bir yolu olarak Roma ordusu aynı zamanda vergi toplamaktan, kaleler, viyadükler ve yollar gibi yapılar inşa etmekten, halkı denetlemekten ve sivil idareden sorumluydu. Örneğin Roma Britanyası’nda, Romalı yüzbaşı Gaius Severius Emeritus Bath’daki Roma kaplıcalarının restorasyonunu denetlemiştir.
8. Romalı askerlerin 2. yüzyıla kadar evlenmelerine izin verilmiyordu
MS 2. yüzyılın sonlarına kadar Romalı askerlerin evlenmesi kanunen yasaktı. Bununla birlikte, günümüze ulaşan belgeler ve mezar taşları, birçok kişinin bu kurala uymadığını, hatta yüzbaşıların ve askeri hiyerarşinin üst kademelerinin bile eş aldığını göstermektedir.
9. Askerler seferdeyken günde 30 mil yürümek zorunda kalabilir
Askeri seferlerdeki yaşam her halükarda çetin bir işti. Askerlerden ya iustum iter (makul yürüyüş) ya da magnum iter (daha ağır yürüyüş) yapmaları beklenirdi ki bu da sırasıyla 20 ya da 30 mil yürümek anlamına gelirdi.
Günlük yürüyüşün ardından askerler bir çevre duvarıyla çevrili bir kamp kurarlardı. Yaklaşık 8 çadır arkadaşıyla (contubernales olarak bilinir) birlikte deri çadırlarda uyurlardı. Ertesi sabah çevre duvarını yıkar ve süreci tekrarlarlardı.
10. Romalı askerler düşman mermilerine karşı savunmak için ‘kaplumbağa’ düzeni kullandılar
Sancak taşıyıcıları her lejyonu savaşa götürür ve birliğin sancağını gösterirdi. Tipik olarak, ön hat düşman hatlarına 30 metre yaklaştığında, askerler pilumlarını fırlatır ve hücum ederlerdi. Arka hat ise mızrak, ok ve taş gibi mermileri düşmanın üzerine yağdırırdı.
Bazen ‘kaplumbağa’ ya da ‘testudo’ düzeni benimsenirdi. Bu, bir grup askerin düşman mermilerine karşı korunmak için etraflarında kalkanlardan bir barikat oluşturmasıydı.
Eğer savaş kazanılırsa, süvariler kaçmaya çalışan düşman birliklerini kovalardı. Esirler alınabilir, ölülerde değerli eşya olup olmadığı kontrol edilir ve silahlarına el konulurdu.
