Kraliçe Nefertiti (MÖ 1370-1330 civarı) antik Mısır tarihinin en çekişmeli ama en zengin dönemlerinden birinde hem bir eş hem de kraliçe olarak benzersiz bir etkiye sahipti. Antik Mısır’ın tek bir tanrıya, güneş tanrısı Aten’e tapmaya başlamasında önemli bir katalizör olan Nefertiti, politikaları nedeniyle hem sevildi hem de nefret edildi. Bununla birlikte, kadınsı bir ideal olarak kabul edilen ve yaşayan bir bereket tanrıçası olarak görüldüğü anlamına gelen güzelliği evrensel olarak kabul edildi.
Nefertiti hakkındaki önemli sorular hâlâ cevaplanmamıştır. Örneğin, nereliydi? Mezarı neredeydi? Bu kalıcı belirsizliklere rağmen Nefertiti, antik Mısır’ın en ikonik figürlerinden biri olmaya devam ediyor. Bugün Nefertiti’nin kireçtaşından yapılmış ünlü büstü Berlin’deki Neues Museum’da son derece popüler bir cazibe merkezidir ve bu olağanüstü hükümdarın mirasının ölümsüzleştirilmesine yardımcı olmuştur.
Peki, Kraliçe Nefertiti kimdi?
1. Nefertiti’nin nereden geldiği belli değil.
Nefertiti’nin ailesi bilinmemektedir. Ancak adı Mısırca’dır ve ‘Güzel Bir Kadın Geldi’ anlamına gelmektedir, yani bazı Mısırbilimciler onun Mitanni’den (Suriye) bir prenses olduğuna inanmaktadır. Bununla birlikte, Akhenaton’un annesi Tiy’in kardeşi olan yüksek saray görevlisi Ay’ın Mısır doğumlu kızı olduğunu gösteren kanıtlar da vardır.
2. Muhtemelen 15 yaşında evlenmiştir.
Nefertiti’nin Amenhotep III’ün oğlu, geleceğin firavunu Amenhotep IV ile ne zaman evlendiği belli değildir. Ancak evlendiğinde 15 yaşında olduğuna inanılmaktadır. Çift MÖ 1353’ten 1336’ya kadar birlikte hüküm sürmüştür. Kabartmalar Nefertiti ve Amenhotep IV’ü ayrılmaz ve eşit düzeyde, birlikte savaş arabalarına binerken ve hatta halk içinde öpüşürken tasvir etmektedir. Tüm anlatılanlara göre, çiftin eski firavunlar ve eşleri için çok sıra dışı olan gerçek bir romantik bağı vardı.
“Akhenaten (Amenhotep IV) ve Nefertiti. Louvre Müzesi, Paris”
3. Nefertiti’nin en az 6 kızı vardı.
Nefertiti ve Akhenaten’in birlikte en az 6 kızları olduğu bilinmektedir – ilk üçü Teb’de, daha genç olan üçü ise Akhetaton’da (Amarna) doğmuştur. Nefertiti’nin kızlarından ikisi Mısır kraliçesi olmuştur. Bir zamanlar, Nefertiti’nin Tutankamon’un annesi olduğu teorisi ortaya atılmıştı; ancak gün yüzüne çıkarılan mumyalar üzerinde yapılan genetik bir çalışma, Nefertiti’nin annesi olmadığını göstermiştir.
4. Nefertiti ve kocası dini bir devrim gerçekleştirdiler
Nefertiti ve firavun, güneş tanrısı Aten’i Mısır’ın çok tanrılı kanonunda en önemli ve tapınılması gereken tek tanrı olarak tanımlayan dini bir mitoloji olan Aten kültünün kurulmasında büyük rol oynamıştır. Amenhotep IV, tanrıyı onurlandırmak için kendi adını Akhenaten, Nefertiti’nin adını da ‘Aten’in güzellikleri güzeldir, güzel bir kadın geldi’ anlamına gelen ‘Neferneferuaten-Nefertiti’ olarak değiştirdi. Nefertiti ve Akhenaten muhtemelen aynı zamanda rahiptiler.
Aile, yeni tanrılarını onurlandırmak için Akhetaton (şimdi el-Amarna olarak biliniyor) adlı bir şehirde yaşıyordu. Şehirde birkaç açık hava tapınağı vardı ve saray tam ortada duruyordu.
5. Nefertiti yaşayan bir bereket tanrıçası olarak görülüyordu
Nefertiti’nin abartılı ‘kadınsı’ vücut şekli ve ince keten giysileriyle vurgulanan cinselliği ve doğurganlığının simgesi olan altı kızı, onun yaşayan bir bereket tanrıçası olarak kabul edildiğini göstermektedir. Nefertiti’nin son derece cinselleştirilmiş bir figür olarak sanatsal tasvirleri de bunu desteklemektedir.
6. Nefertiti kocasıyla birlikte hüküm sürmüş olabilir.
Kabartmalara ve heykellere dayanarak, bazı tarihçiler Nefertiti’nin kocası 12 yıl hüküm sürdükten sonra kraliçe naibi, yani eşinden ziyade kocasının eş yöneticisi olarak hareket etmiş olabileceğine inanmaktadır. Kocası, Nefertiti’nin eşit olarak tasvir edilmesi için büyük çaba sarf etmiştir ve Nefertiti sıklıkla firavunun tacını giyerken ya da savaşta düşmanlarını ezerken tasvir edilmiştir. Ancak onun siyasi statüsünü doğrulayacak yazılı bir kanıt yoktur.
“Akhenaten (solda), Nefertiti (sağda) ve kızları tanrı Aten’in önünde.”
7. Nefertiti Antik Mısır’ın en zengin dönemini yönetti
Nefertiti ve Akhenaten eski Mısır tarihinin muhtemelen en zengin dönemini yönetmişlerdir. Onların hükümdarlığı sırasında yeni başkent Amarna da Mısır’ın diğer dönemlerinden farklı bir sanatsal patlama yaşadı. Akhenaten’in tasvirleri ona belirgin göğüsler ve geniş kalçalar gibi kadınsı özellikler atfederken, stil, uzun el ve ayaklarla daha abartılı oranlarda hareket ve figürler gösterdi.
8. Nefertiti’nin nasıl öldüğü belli değil.
2012’den önce, Nefertiti’nin Akhenaten’in hükümdarlığının 12. yılında tarihi kayıtlardan kaybolduğuna inanılıyordu. Yaralanma, veba ya da doğal bir sebepten ölmüş olabileceği öne sürülüyordu. Ancak 2012 yılında, Akhenaten’in saltanatının 16. yılına ait, Nefertiti’nin adını taşıyan ve hala hayatta olduğunu gösteren bir yazıt keşfedildi. Yine de ölümünün koşulları bilinmemektedir.
9. Nefertiti’nin mezarının yeri gizemini koruyor
Nefertiti’nin cesedi hiçbir zaman bulunamamıştır. Eğer Amarna’da ölmüş olsaydı, Amarna kraliyet mezarına gömülmüş olması gerekirdi; ancak cesedi bulunamamıştır. Krallar Vadisi’nde bulunan cesetlerden biri olduğuna dair spekülasyonların da asılsız olduğu daha sonra kanıtlanmıştır.
“Nefertiti büstünün önden ve yandan görünümü”
2015 yılında İngiliz arkeolog Nicholas Reeves, Tutankamon’un mezarında gizli bir kapıya işaret edebilecek bazı küçük işaretler olduğunu keşfetti. Bunun Nefertiti’nin mezarı olabileceği teorisini ortaya attı. Ancak, radar taramaları hiçbir oda olmadığını gösterdi.
10. Nefertiti’nin büstü tarihte en çok kopyalanan sanat eserlerinden biridir
Nefertiti büstü antik Mısır’ın en çok kopyalanan eserlerinden biridir. Heykeltıraş Thutmose tarafından MÖ 1345 civarında yapıldığı düşünülmektedir, çünkü 1912 yılında bir Alman arkeoloji grubu tarafından atölyesinde keşfedilmiştir. Büst 1920’lerde Neues Müzesi’nde sergilenmeye başlandı ve hemen uluslararası ilgi gördü. Bugün, antik dünyadan bir kadın figürünün en güzel tasvirlerinden biri olarak kabul edilmektedir.
